اوحدى از ارباب تحقيق در اين نوع از مباحث مطلب قابل توجه عرضه داشته‌اند . حقيقت تنزلات عقل اوّل در قوس نزول بدون انخلاع و تجافى از مقام و رتبهء خود از عويصات است . در مباحث گذشته بيان كرديم كه عقل از ناحيهء تنزلات و سريان در عوالم جبروتى و مثالى و ظهور به صورت بسايط عنصرى و حصول تركيب از ناحيهء بسايط ، از جهت ميل يا حب ذاتىِ بسايط به تركيب ، و حصول حركت انعطافى و طى درجات معدنى و نباتى و حيوانى و بلوغ به مقام انسانى ، و نيز پس از نيل به مقام عقل بالفعل ، به اصل خود رجوع مىكند . و علت اين اصل ذكر گرديد كه وجود از عقل شروع و به آن ختم مىشود كه أوّل مَن قرع باب الأحدية هو العقل . و عرض شد كه مربّى حضرت ختمى مرتبت از ابتداى ظهور در ماده تا استقرار در رحم و تولد به وجودى انسانى ، عين ثابت اوست . چه آنكه اين رقيقه ظهور آن حقيقت است ؛ و حقيقت هر شىء عبارت است از نحوهء تعيّن آن شىء در علم حق . و مظهريت آن حقيقتِ متعين در علم حق نسبت به كليهء أسماء الهيه ، از باب اتحاد ظاهر و مظهر و عنايت الهيه به آن حقيقت جامعه مظهريت تام است ؛ و پس از رفع موانع و عوايق و قواسرى كه مانع از رشد طبيعى اين مظهر است ، به اصل خود پيوندد و عين ثابت خود را مشاهده نمايد ؛ و نهايتاً از بابِ النهايات هي الرجوع إلى البدايات به وجود جمعى واحدى و حقيقتى اوسع و اتمْ به ختم نبوت ، بلكه خاتم نبوات و ولايات ، ظاهر گردد ، و به نغمهء جان‌نواز « لِي مَعَ اللَّه وَقْتٌ لا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ ولا نَبِيٌّ مُرسَلٌ » مترنم گردد .